Türkmenistanyň Mejlisi (Parlamenti) kanun çykaryjy häkimiýeti amala aşyrýan wekilçilikli edaradyr

TÜRKMENISTANYŇ MEJLISI

Türkmençe

TÜRKMENISTANYŇ MEJLISI

Türkmençe
07.10.2026

Nuriddin Muhiddiniň – Täjigistan Respublikasynyň Oli Majlisiniň Milli Majlisiniň Durmuş meseleleri, saglygy goraýyş, ylym, bilim, medeniýet, ýaşlar we zenanlar syýasaty baradaky komitetiniň başlygynyň orunbasarynyň «Demografik prosesler we durnukly ösüş: häzirki zamanyň wezipeleri we halkara tejribesi» atly halkara maslahatdaky çykyşy:

Выступление заместителя председателя Комитета по социальным вопросам, здравоохранению, науке, образованию, культуре, молодёжи и женской политике Милли Маджлиса Оли Маджлиса Республики Таджикистан Нуриддина Мухиддина на международной конференции «Демографические процессы и устойчивое развитие: современные задачи и международный опыт»:

Speech by Deputy Chairperson of the Committee on Social Issues, Healthcare, Science, Education, Culture, Youth and Women’s Policy of the Majlisi Namoyandagon of the Majlisi Oli of the Republic of Tajikistan Nuriddin Mukhiddin at the International Conference «Demographic Processes and Sustainable Development: Contemporary Challenges and International Experience»:

– Ilki bilen, myhmansöýerligi we demografiýa hem-de durnukly ösüş boýunça halkara maslahatyň meýdançasynda her bir maşgalanyň we her bir döwletiň geljegini kesgitleýän meseleleri ara alyp maslahatlaşmaga döredilen mümkinçilik üçin türkmen tarapyna minnetdarlygymy bildirmäge rugsat ediň. 

Täjigistan ýaş we çalt ösýän döwletdir: ilatyň sany 2015-nji ýylda 8,5 million adam bolan bolsa, 2025-nji ýylda 10,7 million adama çenli artdy, umumy dogluş koeffisiýenti bir aýala 3,5 çaga deňdir. Şol bir wagtyň özünde resmi maglumatlara görä, garaşylýan ömrüň dowamlylygy 70 ýaşdan 77 ýaşa çenli ýokarlandy. Bu bolsa ýurduň öňünde täze meseläni — uly ýaşly nesliň saglygyny we işjeňligini gorap saklamak meselesini goýýar. Şeýle syýasatyň hukuk binýady Täjigistan Respublikasynyň Konstitusiýasynda berkidilendir.

Hukuk kadalarynyň aňyrsynda hakyky serişdeler durýar: saglygy goraýşa döwlet tarapyndan maliýeleşdirmegiň möçberi 2015-nji ýylda 1 milliard 37 million somoni bolmagyndan 2025-nji ýylda 4 milliard 300 million somonä çenli artdy. On ýylyň dowamynda saglygy goraýyş ulgamynyň 1300 desgasy guruldy.

Iň ynandyryjy netijeler eneligiň we çagalygyň goraglylygy ulgamynda gazanyldy. Birleşen Milletler Guramasynyň edaralarynyň bilelikdäki toparynyň maglumatlaryna görä, Täjigistanda enäniň ölümi 2000-nji ýyldaky her 100 müň diri dogluşa 58 hadysadan 2023-nji ýylda 14 hadysa çenli azaldyldy — ýagny dört esseden hem köp azaldy. Şol döwürde bäş ýaşa çenli çagalaryň ölümi her 1000 diri dogluşa 78-den    28-e, bäbekleriň ölümi 62-den 24-e, täze doglan çagalaryň ölümi bolsa 26-dan 11-e çenli azaldy. 

2023-nji ýyldaky Mediko-demografik barlagyň maglumatlaryna görä, dogluşlaryň 95 göterimi lukmançylyk edaralarynda bolup geçýär, 98 göterimi hünär taýdan taýýarlykly işgärleriň gatnaşmagynda amala aşyrylýar; çagalaryň difteriýa, bürmek we gökbogma garşy üç doza sanjym bilen gurşawy 97 göterim derejesinde saklanýar. Ösüşinde yza galýan çagalaryň paýy 2017-nji ýyldaky 18 göterimden 2023-nji ýylda 14 göterime çenli azaldy, diňe ene süýdi bilen iýmitlendirilýän çagalaryň paýy bolsa 36 göterimden 41 göterime çenli ýokarlandy.

Parlamentara dialog Merkezi Aziýa ýurtlarynyň eneleriniň we çagalarynyň saglygy, sagdyn garramak, bilelikdäki epidemiologik barlaglar we işgärleri taýýarlamak, şol sanda lukmançylyk uniwersitetleriniň binýadynda hyzmatdaşlyk etmek boýunça tejribe alyşmak üçin hemişelik meýdança bolup biler.

Прежде всего, позвольте выразить признательность туркменской стороне за гостеприимство и возможность обсудить на площадке Международной конференции по демографии и устойчивому развитию вопросы, определяющие будущее каждой семьи и каждого государства.

Таджикистан – молодая и быстро развивающаяся страна: население увеличилось с 8,5 миллионов в 2015 году до 10,7 миллионов в 2025 году, при коэффициенте рождаемости 3,5 ребёнка на женщину. В то же время, по официальным данным, средняя продолжительность жизни выросла с 70 до 77 лет. Это ставит перед страной новую задачу – сохранение здоровья и активности пожилых людей. Правовая основа такой политики закреплена в Конституции Республики Таджикистан.

За правовыми нормами стоят реальные ресурсы: объём государственного финансирования здравоохранения увеличился с 1 миллиарда 37 миллионов сомони в 2015 году до 4 миллиардов 300 миллионов сомони в 2025 году. За последние десять лет было построено 1300 медицинских учреждений.

Наиболее впечатляющие результаты достигнуты в области охраны здоровья матери и ребёнка. По данным Межучрежденческой целевой группы Организации Объединённых Наций, материнская смертность в Таджикистане снизилась с 58 на 100 тысяч живорождённых в 2000 году до 14 на 100 тысяч в 2023 году – более, чем в четыре раза. За тот же период показатели смертности детей в возрасте до пяти лет снизились с 78 до 28 на 1000 живорождённых, младенческая смертность – с 62 до 24, а неонатальная смертность – с 26 до 11.

Согласно медико-демографическому исследованию 2023 года, 95 процентов родов происходят в медицинских учреждениях, 98 процентов принимаются профессионально подготовленным персоналом; охват детей тремя дозами вакцины против дифтерии, столбняка и коклюша остаётся на уровне 97 процентов. Доля детей с задержкой роста снизилась с 18 процентов в 2017 году до 14 процентов в 2023 году, а доля детей, находящихся исключительно на грудном вскармливании, увеличилась с 36 процентов до 41 процента.

Межпарламентский диалог мог бы стать постоянной платформой для обмена опытом между странами Центральной Азии в области охраны здоровья матери и ребёнка, здорового старения, совместных эпидемиологических исследований и подготовки кадров, включая сотрудничество на уровне медицинских университетов.

First of all, allow me to express my gratitude to the Turkmen side for its hospitality and for providing the opportunity to discuss, at this International Conference on Demography and Sustainable Development, issues that shape the future of every family and every state.

Tajikistan is a young and rapidly developing country. Its population increased from 8.5 million in 2015 to 10.7 million in 2025, with a fertility rate of 3.5 children per woman. At the same time, according to official data, average life expectancy increased from 70 to 77 years. This presents the country with a new challenge: ensuring that older people remain healthy and active. The legal foundation for this policy is enshrined in the Constitution of the Republic of Tajikistan.

Behind these legal provisions lie tangible resources. Government funding for healthcare increased from 1 billion 37 million somoni in 2015 to 4 billion 300 million somoni in 2025. Over the past ten years, 1,300 healthcare facilities have been built.

The most impressive results have been achieved in maternal and child health. According to the United Nations Inter-agency Group, the maternal mortality ratio in Tajikistan declined from 58 deaths per 100,000 live births in 2000 to 14 per 100,000 in 2023 — a reduction of more than fourfold. Over the same period, the under-five mortality rate fell from 78 to 28 deaths per 1,000 live births, the infant mortality rate decreased from 62 to 24, and the neonatal mortality rate declined from 26 to 11.

According to the 2023 Demographic and Health Survey, 95 per cent of births take place in healthcare facilities, and 98 per cent are attended by skilled health personnel. Coverage of children with three doses of the diphtheria, tetanus and pertussis vaccine remains at 97 per cent. The proportion of children experiencing stunting decreased from 18 per cent in 2017 to 14 per cent in 2023, while the proportion of children exclusively breastfed increased from 36 per cent to 41 per cent.

 

Interparliamentary dialogue could become a permanent platform for exchanging experience among Central Asian countries in maternal and child health, healthy ageing, joint epidemiological research and workforce training, including cooperation between medical universities.